संमेलनाटे सूप वाजले

समारोपाला अत्यल्प उपस्थिती ; संमेलनाचे सूप वाजले
सुनील माळी, शेखर जोशी, गणाधीश प्रभुदेसाई, अवधूत डोंगरे
महाबळेश्वर, २२ मार्च
सातारा जिल्ह्य़ातील कर्तृत्ववान व्यक्तींचा सत्कार, ठराव, मनोगत, ज्येष्ठ कवी पुरुषोत्तम पाटील यांचा विशेष सत्कार आदी कार्यक्रमांनी ८२ व्या अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलनाचा समारोप झाला. रविवार असूनही स्थानिक लोकांनी निरोप समारंभाकडे पाठ फिरविल्याने अत्यंत कमी उपस्थितांसमोर अखेर संमेलनाचे सूप वाजले. मान्यवरांची अनुपस्थिती व सत्कार समारंभ लांबल्यामुळे हा समारोप समारंभ आतापर्यंतच्या संमेलनांच्या समारोप समारंभांइतका दर्जेदार झाला नसल्याचे जाणवले.
कवितेच्या साधकाचा सन्मान
ग्रामीण भागामध्ये कवितेचा व्रतस्थपणे प्रसार करणारे साधक प्रा. पुरुषोत्तम पाटील यांचा हृद्य सत्कार संमेलनाच्या समारोपाच्या कार्यक्रमात ठाले-पाटील यांच्या हस्ते करण्यात आला. प्रा.पाटील म्हणाले, ‘८२ व्या साहित्य संमेलनात हा ८२ वर्षांचा वृद्ध युवक आपल्यासमोर उभा आहे तो आभार मानण्यासाठी. १८८८ मध्ये नारायण नरहर फडणीस यांनी ‘काव्यरत्नावली’ या नावाचे मासिक सुरू केले. त्या मोठय़ा पावलावर पाऊल टाकून मी २४ वर्षांपूर्वी कवितेच्या प्रसारासाठी ‘कवितारथी’ हे द्वैमासिक खानदेशातून सुरू केले. त्याचे प्रकाशन रमेश तेंडुलकर यांच्या हस्ते करण्यात आले. त्याला अनेकांनी साथ दिली. महाराष्ट्राच्या उत्तर टोकाला बसून मी माझे काम केले. हे काम कायम सुरू ठेवावे, असा कुसुमाग्रजांनीही निरोप पाठविला होता. कवितेविषयीची आस्था, प्रेम ग्रामीण भागातही पाहायला मिळाले. जुन्या कवींबरोबरच नव्या कवींनाही त्यात मी स्थान दिले. कुसुमाग्रज यांच्यावर मी तीन विशेषांक प्रकाशित केले. त्यातील दोन विशेषांक हे कुसुमाग्रज हयात असताना प्रसिद्ध करण्यात आले होते. सीमेवरील जवान, नक्षलवादी भागातील जनताही त्याचे वर्गणीदार आहेत. ‘कवितेचे फुलपाखरू बंदुकीच्या नळीवर आणून ठेवलंय!’ असे त्याचे वर्णन करण्यात आले. माझे दिवस थोडे राहिले असून, मी निराशावादी नाही, असे म्हणत प्रा. पाटील यांनी, बा. भ. बोरकर यांच्या काव्यपंक्ती ऐकवल्या. प्रा. पाटील यांच्याप्रमाणेच ‘ग्रंथाली’चे संस्थापक दिनकर गांगल यांचाही सत्कार करण्यात येणार होता. मात्र गांगल हे कार्यक्रमास अनुपस्थित होते.
समारोप समारंभात प्रास्ताविक करताना स्वागत समितीचे उपाध्यक्ष डी. एम. बावळेकर यांनी संयोजन समितीच्या वतीने मेहता पब्लिशिंग हाऊसचे सुनील मेहता यांचा जाहीर निषेध केला. समारोप समारंभासाठी नियोजन बैठक सुरू असताना मेहता आत येऊन आरोप करू लागले. या वेळी त्यांना कोणीही धक्काबुक्की केलेली नाही. त्यांनी प्रसारमाध्यमाकडे खोटी माहिती देऊन संमेलनलाच गालबोट लावल्याचा आरोप प्रा. बावळेकर यांनी केला.
पुस्तकांच्या प्रत्येक दालनासाठी चार हजार रुपये खर्च आलेला आहे. तरीही संयोजन समितीने दीड हजार रुपयांचे नुकसान सोसून प्रकाशकांना अडीच हजार रुपयांना दालन उपलब्ध करून दिले आहे. त्यामुळे प्रकाशकांना जास्त भाडे आकारण्याच्या सुनील मेहता यांच्या आरोपातही काही तथ्य नसल्याचे बावळेकर म्हणाले.
स्मरणिकेत मावळते अध्यक्ष म. द. हातकणंगलेकर यांचे छायाचित्र नसल्याबद्दल खुलासा करताना बावळेकर म्हणाले की, स्मरणिकेसाठी आपले छायाचित्र व लेख पाठवून द्यावा, असे पत्र हातकणंगलेकर यांना पाठविले होते. पण हातकणंगलेकर यांनी समितीला पत्र पाठवून लेख पाठवू शकत नसल्याबद्दल खंत व्यक्त केली. हे सांगताना बावळेकर यांनी हातकणंगलेकर यांचे पत्र वाचून दाखविले.
संयोजकांकडून दिलगिरी
सातारा जिल्ह्य़ातील साहित्य संस्था व साहित्यिकांना संमेलनाच्या नियोजनात सहभागी न केल्याची तक्रार आल्यानंतर समारोप समारंभाच्या सुरुवातीलाच संयोजकांच्या वतीने मोहन कुलकर्णी यांनी दिलगिरी व्यक्त केली.
पुस्तक प्रकाशन
समारोप समारंभात ज्येष्ठ कवी पुरुषोत्तम पाटील व कौतिकराव ठाले-पाटील यांच्या हस्ते मोहन पुराणिक, डॉ. सुमन नवलकर, अशोक गारडे, प्रवीण मेहता, वामनराव आवळे, तसेच आध्यात्म विद्यापीठाच्या एका पाठय़पुस्तकातील ग्रंथाचे व सनातन संस्थेच्या ‘मराठीवरील आक्रमणे आणि तिची दुर्दशा’ या ग्रंथाचे प्रकाशन झाले. शालिनी सॉफ्टवेअरने काढलेल्या ‘ज्ञानगंगा’ या सीडीचे प्रकाशन या वेळी झाले.
साताऱ्यातील कर्तबगार व्यक्तींचा सत्कार
विविध क्षेत्रात उल्लेखनीय कार्य केलेल्या सातारा जिल्ह्य़ातील कर्तबगार व्यक्तींचा समारोप समारंभात सत्कार करण्यात आला. यामध्ये डॉ. अरुण गोडबोले, जगन्नाथ शिंदे, राजेंद्र माने, विश्वास दांडेकर, शंकर सारडा, मधुकर नेने, किशोर बेडकीहाळ आदींचा समावेश होता.
प्रतिनिधींचे मनोगत
डॉ. आनंद यादव यांची ‘संतसूर्य’ कादंबरी प्रकाशित करणाऱ्या मेहता पब्लिशिंग हाऊसची नोंदणी पुणे महापालिकेने रद्द करावी, अशी मागणी प्रतिनिधींच्या वतीने बोलताना किसन कुऱ्हाडे यांनी केली व वारकऱ्यांच्या भूमिकेवरही टीका केली.